Duitsland krabbelt terug op cannabis-vergoedingswet

De Duitse coalitieregering zwakt haar omstreden hervorming van de vergoeding voor medicinale cannabis af. Patiëntenorganisaties en de oppositie verzetten zich steeds harder, en onderzoeksjournalistiek van Der Spiegel roept serieuze vragen op over de manier waarop de wet tot stand kwam. Nieuwe verduidelijkende amendementen beperken de verplichte proefperiode van zes maanden met een geregistreerd cannabisgeneesmiddel tot patiënten van wie de aandoening onder een goedgekeurde indicatie valt. Cannabisbloemen blijven wel buiten de vergoeding.

Dat is meer dan een technische correctie. Binnen twaalf maanden verschoof de Duitse staat een complete markt richting één product van één fabrikant: Exilby van het Münchense Vertanical. Wie in Europa met cannabis bezig is, als patiënt, arts of grower, ziet hier hoe snel politiek, lobby en regelgeving de toegang tot de plant kunnen dichtdraaien.

Wat de nieuwe amendementen precies veranderen

De coalitiepartijen hebben vorige week een reeks verduidelijkende amendementen ingediend. Op woensdag 7 oktober bespreekt de Gezondheidscommissie van de Bondsdag ze. De kern is de zesmaandenregel. Volgens die regel moeten artsen een patiënt eerst zes maanden behandelen met een cannabishoudend Fertigarzneimittel, voordat zij een vergoed cannabisextract mogen voorschrijven. Een Fertigarzneimittel is een kant-en-klaar geneesmiddel met een officiële handelsvergunning en een gestandaardiseerde samenstelling.

Na aanname van de amendementen geldt die proefperiode alleen nog als de aandoening van de patiënt daadwerkelijk valt onder de vergunning van een van de vier goedgekeurde cannabisgeneesmiddelen. De gevolgen:

• Patiënten buiten die indicaties, en dat is de meerderheid van de Duitse medicinale cannabispopulatie, kunnen direct een vergoed extract voorgeschreven krijgen.
• Patiënten die al stabiel zijn ingesteld op een extract, mogen daarmee doorgaan.
• Gedroogde cannabisbloemen blijven uitgesloten van de GKV, de Gesetzliche Krankenversicherung: de wettelijke ziektekostenverzekering waaronder het overgrote deel van de Duitse bevolking valt.

De koerswijziging haalt dus de scherpste kant van de regel weg, maar draait de hervorming niet terug. Voor pijnpatiënten blijft de verplichte route via een geregistreerd geneesmiddel grotendeels overeind, omdat juist pijn onder de vergunning van Exilby valt.

Hoe de vergoedingswet van juli 2026 tot stand kwam

De cannabisbepalingen stonden nooit in een eigen wet. Ze werden opgenomen in het GKV-Beitragssatzstabilisierungsgesetz (BStabG), een breed bezuinigingspakket dat de premies van de wettelijke ziektekostenverzekering moet stabiliseren. De Bondsdag nam het pakket aan op 10 juli 2026. Het trad in werking op 29 juli 2026.

Het cannabisamendement kwam pas laat in het parlementaire proces in de tekst, enkele dagen voor de stemming. Het had twee ingrijpende gevolgen:

1. Bloemen eruit: gedroogde cannabisbloemen verdwenen volledig uit het vergoedingspakket. Ongeveer 65.000 patiënten die er al gebruik van maakten, verloren in één keer hun vergoeding.
2. Zesmaandenregel erin: artsen moesten patiënten eerst zes maanden behandelen met een geregistreerd cannabisgeneesmiddel, voordat een vergoed extract mogelijk werd.

Een cannabisextract is in deze context een geconcentreerd preparaat uit de plant, bijvoorbeeld een olie, dat apotheken op recept leveren maar dat geen eigen handelsvergunning als geneesmiddel heeft.

Wie het amendement heeft geschreven, is nog steeds onduidelijk. Bronnen binnen de regering geven tegenstrijdige verklaringen, die inmiddels publiek bekend zijn. Juist dat gat in de reconstructie voedt de vraag of de wet is geschreven met één product in gedachten.

Waarom Exilby zo'n bevoorrechte marktpositie kreeg

Op 30 mei 2026 verleende het BfArM een vergunning aan Exilby. Het Bundesinstitut für Arzneimittel und Medizinprodukte is de federale toezichthouder die in Duitsland geneesmiddelen beoordeelt en toelaat. Exilby is een plantaardig cannabisextract van Vertanical, goedgekeurd voor chronische lagerugpijn met een neuropathische component. Dat is pijn die (deels) ontstaat door beschadiging of prikkeling van zenuwen, in plaats van alleen door weefselschade.

Die indicatie is cruciaal. Volgens de landelijke inventarisatie van het BfArM naar GKV-cannabisvoorschriften noemt 76,4% van de patiënten chronische pijn als belangrijkste aandoening. In Duitsland zijn slechts vier cannabisgeneesmiddelen geregistreerd, en Exilby is het enige met een vergunning voor pijnbehandeling.

Minder dan twee maanden na de goedkeuring stond de zesmaandenregel in het BStabG. In september ging Exilby commercieel in de verkoop, met een positie als eerstelijns vergoede optie voor pijn. Voor nieuwe pijnpatiënten werd Exilby daarmee feitelijk verplicht: zes maanden dit product, pas daarna mocht er een andere cannabisbehandeling voorgeschreven worden.

Ook met de nieuwe amendementen blijft dat mechanisme voor pijnpatiënten bestaan. Hun aandoening valt immers onder een geregistreerde indicatie, en dus geldt voor hen de proefperiode nog steeds. Het grootste segment van de markt blijft zo via de regelgeving naar één fabrikant geleid.

Der Spiegel: de ontmoeting van juni 2024 en de ontkenning

Vorige week publiceerde Der Spiegel een vervolg op zijn onderzoek van augustus. Volgens het blad had het federale ministerie van Volksgezondheid (BMG) op 21 juni 2024 een ontmoeting met vertegenwoordigers van Vertanical, georganiseerd door een lobbybureau. Uit een e-mail die het blad inzag, blijkt dat het gesprek expliciet over de vergunningsaanvraag voor Exilby ging. Die aanvraag werd op 15 juli 2024 ingediend, iets meer dan drie weken later.

De Groenen vroegen het ministerie daarna in het parlement of overheidsfunctionarissen tijdens de vergunningsprocedure "gesprekken of andere contacten" hadden gehad met vertegenwoordigers van Vertanical GmbH en/of moederbedrijf FUTRUE GmbH. Woordvoerder gezondheid dr. Paula Piechotta kreeg één woord terug: "Nee".

Die ontkenning dekt de ontmoeting van juni 2024 niet, en ook niet het bezoek dat toenmalig minister Nina Warken (CDU) in maart 2026 aan het bedrijf bracht. Tegenover Der Spiegel verklaarde het ministerie dat zulke contacten "niet ongebruikelijk" zijn, "zeker bij bedrijven zonder ervaring met vergunningsaanvragen". Omdat de formele aanvraag in juni 2024 nog niet was ingediend, viel dat gesprek volgens het BMG buiten de "vergunningsprocedure" waar de Groenen naar vroegen.

Juridisch is dat misschien houdbaar. Politiek is het een smalle interpretatie, die de vraag naar transparantie eerder groter dan kleiner maakt. Een verzoek van Der Spiegel om een reactie op de lobbycontacten liet Vertanical onbeantwoord.

Donaties en ministersbezoeken rond Vertanical

Eerdere berichtgeving bracht al aan het licht dat Vertanical-oprichter Clemens Fischer in de aanloop naar de laatste Bondsdagverkiezingen in totaal € 560.000 doneerde aan de vier grote middenpartijen. De donaties waren legaal en openbaar gemaakt. Fischer verklaarde dat hij "het politieke midden wilde versterken".

In december 2025 bezocht de Beierse minister-president Markus Söder (CSU) de faciliteit van Vertanical. Volgens Der Spiegel liet BfArM-president Karl Broich collega's weten dat hij voorafgaand aan dat bezoek vragen over de stand van de vergunningsprocedure moest beantwoorden, en dat ook het ministerie op de hoogte gehouden wilde worden.

Drie maanden later, in maart 2026, ging toenmalig federaal minister van Volksgezondheid Nina Warken (CDU) op bezoek bij Fischer in Gräfelfing, net buiten München. Vertanical documenteerde dat bezoek zelf met een online geplaatste foto van de twee. Volgens Der Spiegel vroegen ministeriële ambtenaren in beide gevallen vooraf bij het BfArM een statusupdate over de vergunning op. Van één bezoek valt weinig te zeggen, maar het patroon roept vragen op.

Twijfels binnen het BfArM over de werkzaamheid

Het eigen schriftelijke antwoord van het ministerie op Kamervragen van de Groenen, op 23 september gepubliceerd als Bondsdagstuk, bevestigt dat Exilby een voorwaardelijke vergunning kreeg. Bij zo'n vergunning mag een middel op de markt komen terwijl de fabrikant nog aanvullend bewijs moet leveren. In dit geval moet Vertanical een extra werkzaamheidsstudie uitvoeren vanwege "resterende onzekerheden over de werkzaamheid".

Der Spiegel citeert interne memo's van BfArM-medewerkers. Daarin staat dat de beslissing over Exilby berustte op "de (mondelinge) instructie van het management", en dat er tijdens de procedure "aanzienlijke twijfels over het nut" van het middel bestonden.

Vertanical wees in augustus op twee studies die "significante pijnvermindering" zouden laten zien. Toch blijft de kern van de kwestie staan. Een product waarvan de werkzaamheid volgens de toezichthouder zelf nog niet volledig vaststaat, kreeg door de wet de positie van verplichte eerste stap voor het grootste deel van de Duitse cannabispatiënten.

Dat staat haaks op de gedachte achter de zesmaandenregel, namelijk dat patiënten eerst een "bewezen" geregistreerd geneesmiddel zouden proberen. Bloemen en extracten, die de praktijk jarenlang droegen, verdwenen of werden achtergesteld ten gunste van een middel dat zijn bewijs nog grotendeels moet leveren.

De rol van Josef Hecken en de G-BA

De Gemeinsamer Bundesausschuss (G-BA) is het orgaan dat in Duitsland bepaalt welke behandelingen de wettelijke ziektekostenverzekering vergoedt en onder welke voorwaarden. De onafhankelijke voorzitter heeft daarmee grote invloed op wat patiënten in de praktijk vergoed krijgen.

Op 22 juni 2026 sprak toenmalig G-BA-voorzitter professor Josef Hecken tijdens een hoorzitting van de Gezondheidscommissie van de Bondsdag. Hij beval daar de zesmaandenregel aan met een geregistreerd cannabisgeneesmiddel, de regel die kort daarna wet zou worden, en noemde Exilby specifiek als mogelijk alternatief. Dat gebeurde drie weken na de goedkeuring van Exilby door het BfArM op 30 mei 2026.

Acht dagen na die hoorzitting trad Hecken af als voorzitter van de G-BA. Op 1 juli werd hij opgevolgd door Sonja Optendrenk. Nog geen tien dagen later, op 10 juli, nam de Bondsdag het BStabG aan, inclusief het laat toegevoegde cannabisamendement.

Elke stap op zichzelf kan een verklaring hebben. Achter elkaar gezet vormen ze een tijdlijn die in Berlijn steeds lastiger uit te leggen is: goedkeuring, aanbeveling met productnaam, aftreden, wetswijziging en marktlancering, allemaal binnen een paar maanden. Precies die samenloop maakt het kernvraagstuk van dit dossier: hoe en waarom de Duitse staat zo'n ongebruikelijke marktverschuiving in één jaar tot stand bracht.

Wat de koerswijziging betekent voor patiënten

Voor veel extractpatiënten is de bijsturing een echte verbetering. Voor de ongeveer 65.000 patiënten die op 29 juli hun vergoeding voor cannabisbloemen verloren, verandert er vrijwel niets. Het overzicht hieronder zet de situaties naast elkaar.

Op papier hebben bloempatiënten met een levensbedreigende aandoening nog een noodroute: zij kunnen hun verzekeraar vragen bloemen bij uitzondering te vergoeden. Volgens Apotheke Adhoc is ook die deur op 1 oktober feitelijk dichtgegaan. De prijsafspraak tussen apotheken en verzekeraars die de noodroute werkbaar maakte, is verlopen. Zonder afgesproken prijs voor bloemen die via deze route worden voorgeschreven, is er in de praktijk geen vergoeding.

Waarom dit dossier verder reikt dan Duitsland

Duitsland gold jarenlang als voorbeeld voor medicinale cannabis in Europa: brede toegang, vergoeding via de wettelijke verzekering en een groeiende patiëntenpopulatie. Juist daarom is deze casus leerzaam. Eén laat amendement in een bezuinigingswet was genoeg om de bloem, de meest gebruikte en meest veelzijdige vorm van de plant, uit het vergoedingssysteem te halen.

Voor ons als growers is de kern eenvoudig. De waarde van cannabis zit in de diversiteit van de plant: verschillende cannabinoïden, verschillende terpeenprofielen en verschillende effecten per ras. Een systeem dat patiënten naar één gestandaardiseerd product stuurt, kan die diversiteit niet bieden. Zeker niet als de werkzaamheid van dat product volgens de eigen toezichthouder nog onzeker is. Met een terpeenprofiel bedoelen we de combinatie van aromatische verbindingen die geur, smaak en mede het effect van een ras bepalen.

Wat er nu nodig is, is transparantie. Wie schreef het amendement? Welke contacten waren er precies tussen ministerie, toezichthouder en fabrikant? En waarom moesten 65.000 bloempatiënten de rekening betalen? Zolang die vragen open blijven, is deze bijsturing geen oplossing maar een pleister. Wij houden het dossier nauwlettend in de gaten.

Veelgestelde vragen

Wat is de zesmaandenregel voor medicinale cannabis in Duitsland?

De zesmaandenregel verplicht Duitse artsen om een patiënt eerst zes maanden te behandelen met een geregistreerd cannabisgeneesmiddel, voordat een vergoed cannabisextract voorgeschreven mag worden. De regel kwam in juli 2026 via een bezuinigingswet tot stand. Voor pijnpatiënten betekent hij in de praktijk een verplichte behandeling met Exilby, omdat dat het enige geregistreerde cannabismiddel voor pijn is.

Worden cannabisbloemen in Duitsland nog vergoed?

Nee. Sinds 29 juli 2026 vergoedt de wettelijke Duitse ziektekostenverzekering geen gedroogde cannabisbloemen meer. Ongeveer 65.000 patiënten verloren daardoor hun vergoeding. Er bestaat formeel een noodroute voor levensbedreigende aandoeningen, maar omdat de prijsafspraak tussen apotheken en verzekeraars is verlopen, levert die route in de praktijk geen vergoeding op.

Wat is Exilby en waarvoor is het goedgekeurd?

Exilby is een plantaardig cannabisextract van de Münchense fabrikant Vertanical. De Duitse toezichthouder BfArM keurde het op 30 mei 2026 voorwaardelijk goed voor chronische lagerugpijn met een neuropathische, zenuwgerelateerde component. Omdat er twijfels over de werkzaamheid bleven, moet de fabrikant nog een aanvullende studie uitvoeren om het effect verder aan te tonen.

Wat onthulde Der Spiegel over Vertanical?

Der Spiegel meldde dat het Duitse gezondheidsministerie in juni 2024 via een lobbybureau met Vertanical sprak over de vergunningsaanvraag voor Exilby. Ook berichtte het blad over bezoeken van Markus Söder en minister Nina Warken aan het bedrijf, waarbij vooraf statusupdates werden opgevraagd, en over interne twijfels bij het BfArM over het nut van het middel.

Voor wie vervalt de proefperiode door de nieuwe amendementen?

Als de Gezondheidscommissie de amendementen aanneemt, vervalt de zes maanden durende proefperiode voor patiënten van wie de aandoening niet onder een van de vier geregistreerde cannabisgeneesmiddelen valt. Zij kunnen direct een vergoed extract krijgen. Patiënten die al stabiel op een extract staan, mogen doorgaan. Voor pijnpatiënten blijft de proefperiode wel gelden.

Waren de donaties van Clemens Fischer legaal?

Ja. Vertanical-oprichter Clemens Fischer doneerde in totaal € 560.000 aan CSU, FDP, SPD en CDU, en die giften waren legaal en openbaar gemaakt. Fischer zei het politieke midden te willen versterken. De kritiek richt zich niet op de legaliteit, maar op het gebrek aan transparantie rond de latere wetgeving.

Wat is de rol van de G-BA in dit dossier?

De Gemeinsamer Bundesausschuss bepaalt welke zorg de Duitse wettelijke verzekering vergoedt. Voorzitter Josef Hecken beval op 22 juni 2026 in de Bondsdag de zesmaandenregel aan en noemde Exilby daarbij met naam. Acht dagen later trad hij af. Op 1 juli 2026 volgde Sonja Optendrenk hem op als voorzitter.

Bronnen

• Antwoord van de federale regering op een parlementaire vraag van de fractie van de Groenen over de toelating van Exilby (Bundestag-drukwerk), Deutscher Bundestag, 2026-09-23
• Bericht over het aflopen van de prijsafspraak over cannabisbloemen tussen apotheken en zorgverzekeraars, APOTHEKE ADHOC, 2026-10-01
• Cannabis als Medizin – informatie en begeleidende enquête over cannabisvoorschriften in de GKV, Bundesinstitut für Arzneimittel und Medizinprodukte, 2022-07-06
• Website van de instelling die de vergoedingsregels in de wettelijke ziektekostenverzekering vaststelt, Gemeinsamer Bundesausschuss, 2026-07-01