Voor Rastafari is cannabis een sacrament. Het is geen genotmiddel maar een heilige plant die helpt om dichter bij het goddelijke te komen. Daarom vinden Keniaanse gelovigen dat het strafbaar stellen van teelt, bezit en gebruik hun recht op godsdienstvrijheid en gelijkheid schendt. Op 15 juli wees een Keniaanse rechter hun verzoek om een uitzondering af. De Rastafari Society of Kenya gaat in hoger beroep.
De zaak raakt aan een vraag die wereldwijd speelt: waar houdt drugsbeleid op en begint religieuze vrijheid? Wij spraken niet met de rechter. Wel luisterden we naar de mensen om wie het draait.
Een groundation in het hart van Kibera
Drie dagen na de uitspraak kwamen ongeveer twaalf gelovigen samen in een schemerige ruimte in Kibera, een uitgestrekte wijk van Nairobi. Het ging om een groundation, de wekelijkse gezamenlijke bijeenkomst van Rastafari met gebed, muziek en meditatie. Ruim een uur lang zongen ze op het ritme van trommels en een tamboerijn. De liederen gingen over Ethiopië, Jah, Zion en Haile Selassie I.
"No night in a Zion, there is no night there / Hallelujah there is no night there / Rastafari is our light, and we need no other light."
De aanwezigen horen bij het House of Nyabinghi. Dat is een van de belangrijkste mansions van Rastafari, zoals de stromingen binnen het geloof heten. De naam verwijst naar een legendarische Oost-Afrikaanse vrouw. Nyabinghi betekent "moeder van overvloed" of "zij die veel bezit".
Aan de muren hingen een rood-geel-groene vlag en portretten van Haile Selassie I, Bob Marley en de Jamaicaanse activist Marcus Garvey. Af en toe klonk het knisperen van een joint die werd aangestoken, en de geur van cannabis vulde de ruimte. Voor de gelovigen is dat geen randverschijnsel. Het gebruik hoort bij de kern van de dienst.
Wat is Rastafari eigenlijk?
Rastafari is een Afrocentrische religie en sociale beweging. Ze ontstond in de jaren dertig in gemarginaliseerde Afro-Jamaicaanse gemeenschappen. Aanleiding was de kroning van Haile Selassie I tot keizer van Ethiopië. Protestantse voorgangers zagen daarin de vervulling van een bijbelse profetie. Het geloof draagt zijn naam van vóór de kroning: Ras Tafari Makonnen.
De kern van het geloof in het kort:
- Haile Selassie I geldt als de messias en als God die mens is geworden.
- Babylon is de metafoor voor westers kapitalisme en imperialisme, het systeem dat zwarte mensen onderdrukt.
- Zion staat voor het beloofde land, vaak gelijkgesteld aan Ethiopië en Afrika.
De wereldwijde verspreiding kwam grotendeels door reggae. Artiesten als Bob Marley and the Wailers, Burning Spear en Culture brachten Rastafari-thema's naar alle continenten. Veel Keniaanse gelovigen zijn zo in aanraking gekomen met het geloof. Ze nemen vaak de titel Ras aan, wat "hoofd" of "leider" betekent in het Amhaars, de meest gesproken taal van Ethiopië. Hoeveel Rastafari er in Kenia wonen, is niet bekend.
Ganja als sacrament: waarom de plant heilig is
Een sacrament is een heilige handeling of substantie die de gelovige in contact brengt met het goddelijke. Binnen Rastafari vervult cannabis, vaak ganja of "the herb" genoemd, die rol. Gelovigen zeggen dat het gebruik hen in een meditatieve staat brengt. Daarin voelen ze een diepere verbinding met Jah.
Dat gebruik past in een bredere levenswijze die livity heet: een rechtvaardig en natuurlijk leven. Daarbij horen een plantaardig ital-dieet, dat onbewerkt en zo puur mogelijk voedsel voorschrijft, en het laten groeien van dreadlocks. Cannabis is in die visie een gewas dat de aarde schenkt, net als de groenten op het bord.
Hier zit het conflict met de Keniaanse wet. Wie cannabis teelt, bezit of gebruikt, is strafbaar. Voor Rastafari betekent dat: wie zijn geloof volledig beleeft, riskeert arrestatie. "We leven als terroristen in ons eigen land," zegt Ras Ndeto, profeet en woordvoerder van de Rastafari Society of Kenya. Het verzet richt zich dus niet op drugsbeleid als geheel. Het gaat om de erkenning dat een religieuze praktijk bescherming verdient.
De rechtszaak: wat vroeg de Rastafari Society of Kenya?
In 2021 diende de Rastafari Society of Kenya een petitie in bij de rechter. De vereniging vroeg om een van twee dingen. De eerste mogelijkheid was een vrijstelling, zodat Rastafari niet langer gearresteerd en vervolgd kunnen worden voor het telen, bezitten en gebruiken van cannabis als sacrament. De tweede mogelijkheid was een opdracht aan de overheid om een wettelijk kader voor die praktijk te scheppen.
De vereniging voerde aan dat de huidige wet grondrechten schendt, waaronder de vrijheid van godsdienst en het recht op gelijke behandeling. Op 15 juli wees de rechter de petitie af. Volgens de uitspraak had de vereniging onder meer niet aangetoond dat de wet de rechten van Rastafari op ongrondwettelijke wijze schendt.
Opvallend is dat Rastafari in Kenia sinds 2019 wel een wettelijk beschermde religie is. Dat werd vastgelegd in een baanbrekende uitspraak. Een scholiere was van school gestuurd vanwege haar dreadlocks en stelde dat ze gediscrimineerd werd. De rechter gaf haar gelijk. Het geloof is dus erkend, maar het centrale sacrament blijft verboden. Ras Ndeto kondigde aan dat de vereniging naar een hogere rechter stapt.
Kenia naast andere landen
Keniaanse Rastafari staan niet alleen. Gelovigen in verschillende delen van de wereld zetten zich in voor decriminalisering. Decriminalisering betekent dat gedrag niet langer als strafbaar feit wordt behandeld, ook al is het niet per se volledig gelegaliseerd. Sommige landen hebben al een regeling getroffen voor religieus gebruik. Het overzicht hieronder zet de belangrijkste mijlpalen naast elkaar.
| Jaar | Land | Gebeurtenis | Betekenis voor Rastafari |
|---|---|---|---|
| 2015 | Jamaica | Wetswijziging die sacramenteel cannabisgebruik door Rastafari toestaat | Erkenning in het geboorteland van de beweging |
| 2019 | Kenia | Rechter erkent Rastafari als beschermde religie | Bescherming tegen discriminatie, bijvoorbeeld vanwege dreadlocks |
| 2021 | Kenia | Petitie voor vrijstelling voor religieus cannabisgebruik | Eerste juridische poging tot legaal sacrament |
| 2023 | Antigua en Barbuda | Rastafari mogen cannabis telen en roken | Volledige ruimte voor de sacramentele praktijk |
| 15 juli | Kenia | Petitie afgewezen, hoger beroep aangekondigd | Sacrament blijft strafbaar, strijd gaat door |
Het contrast is scherp. In een deel van het Caribisch gebied is het sacrament wettelijk beschermd. In Kenia is de religie erkend, maar blijft de plant zelf verboden.
Van reggae tot livity: vier Keniaanse gelovigen
De gelovigen in Kibera kwamen langs verschillende wegen bij Rastafari terecht. Wat ze delen, is een zoektocht naar identiteit en waardigheid.
- Ras Orudi (38) raakte halverwege de jaren 2000 op de middelbare school geïnspireerd door reggaeartiesten als Peter Tosh. Hij werkt nu als herbalist. "Rastafari wijzen het systeem niet af," zegt hij. "Ze proberen erin te integreren en tegelijk hun rechten te verdedigen."
- Ras Ndeto (56) ontmoette begin jaren negentig in Nairobi een Rastafari uit Guyana. Die leerde hem livity. "We voelen ons nog steeds een minderheid, want zelfs onze cultuur wordt nog altijd op neergekeken."
- Ras Dimo (43) is priester en leidt vaak de gebeden. Kort voor het einde van zijn middelbare school las hij boeken over de band tussen zwarte mensen en de Bijbel. "Het inspireerde me te weten dat zwarte mensen niet vervloekt zijn, zoals imperialisten ons wilden laten geloven."
- Ras Masinde (50) zag als kind een man met dreadlocks en weigerde daarna zijn haar te knippen. Na de middelbare school in de jaren negentig liet hij zijn locks groeien en vond hij uiteindelijk een gemeenschap.
Net als Dimo zijn veel Keniaanse Rastafari opgegroeid in een christelijk gezin. Hun overstap is geen breuk met geloof. Ze zien het als een terugkeer naar Afrikaanse wortels.
"Free up the herb": wat deze strijd ons als growers zegt
Ras Masinde vat de boodschap van de gemeenschap samen. "Wij als Rastafari roepen zwarte mensen op terug te keren naar hun wortels en cultuur. We fyah bun kolonialisme en imperialisme." Die uitdrukking betekent veroordelen of afwijzen. "Elke man, vrouw en elk kind is gelijk in de ogen van de schepper." Zijn oproep is kort en helder: "Free up the herb. Free up the ganja seed."
Die laatste zin raakt ons direct. Wij kweken onze eigen genetica, zaadje voor zaadje, omdat we geloven in wat deze plant is en kan. Voor de gelovigen in Kibera begint alles met een zaadje in de grond. Toch mogen ze dat niet planten zonder angst voor vervolging.
Laten we duidelijk zijn: wij roepen niemand op de wet te overtreden. Check altijd wat er in jouw land is toegestaan. Maar we blijven het debat volgen, want cannabis is voor miljoenen mensen meer dan een gewas. Het is cultuur, geloof en identiteit. Het hoger beroep in Kenia wordt een toetssteen voor de vraag of religieuze vrijheid ook geldt voor een plant.
Veelgestelde vragen
Waarom gebruiken Rastafari cannabis?
Binnen Rastafari geldt cannabis als sacrament, een heilige plant en geen recreatief middel. Gelovigen zeggen dat het gebruik hen in een meditatieve staat brengt die de verbinding met Jah, het goddelijke, verdiept. Het past bij livity, een natuurlijke levenswijze met een plantaardig dieet en dreadlocks.
Wat besliste de Keniaanse rechter op 15 juli?
De rechter wees een petitie van de Rastafari Society of Kenya af. Die vroeg om vrijstelling van vervolging voor sacramenteel cannabisgebruik of om een wettelijk kader. Volgens de rechter was niet bewezen dat de wet de grondrechten van Rastafari op ongrondwettelijke wijze schendt. De vereniging gaat in hoger beroep.
Is Rastafari in Kenia een erkende religie?
Ja. Sinds een uitspraak in 2019 is Rastafari in Kenia een wettelijk beschermde religie. Aanleiding was een scholiere die van school was gestuurd vanwege haar dreadlocks. Die erkenning beschermt tegen discriminatie. Het gebruik, de teelt en het bezit van cannabis blijven in Kenia echter strafbaar, ook voor religieuze doeleinden.
Waar mogen Rastafari legaal cannabis gebruiken?
Enkele landen hebben een regeling voor religieus gebruik getroffen. Jamaica stond in 2015 sacramenteel gebruik door Rastafari toe. Antigua en Barbuda gaf Rastafari in 2023 het recht om cannabis te telen en te roken. In veel andere landen, waaronder Kenia, blijft het sacrament verboden en strafbaar.
Wat is het House of Nyabinghi?
Het House of Nyabinghi is een van de belangrijkste stromingen, of mansions, binnen Rastafari. De naam verwijst naar een legendarische Oost-Afrikaanse vrouw en betekent "moeder van overvloed". Leden komen wekelijks samen voor een groundation, een bijeenkomst met trommels, gezang, gebed en het sacramenteel gebruik van cannabis.
Wie was Haile Selassie I voor Rastafari?
Haile Selassie I was keizer van Ethiopië. Rastafari zien hem als de messias en als God die mens is geworden. Zijn kroning in de jaren dertig gold voor Jamaicaanse voorgangers als vervulling van een bijbelse profetie. De beweging dankt haar naam aan zijn naam van vóór de kroning: Ras Tafari Makonnen.
Bronnen
- Rastafari – religieuze en politieke beweging, Encyclopaedia Britannica, 2024-07-01
- Kenya Law – National Council for Law Reporting, National Council for Law Reporting (Kenya Law), 2024-07-15
Nederland